Angst na kanker: Als het maar niet terug komt

De diagnose kanker is voor iedereen een trauma. Daarna breekt er een tijd van angst en onzekerheid aan: zal de behandeling aanslaan? Dat geeft stress voor de patiënt, maar ook voor de mensen om hem heen.

Steeds vaker blijkt kanker te genezen of kunnen ze de kanker een flinke tijd afremmen. Er komen dus (gelukkig) meer mensen die kanker hebben overleven.

De meeste mensen blijven bang

Vaak spreken artsen liever over kankervrij zijn dan over genezen. Zeker de eerste vijf jaar. Daarna is de kans dat de kanker terugkeert in veel gevallen heel klein. Toch houden de meeste mensen bij elke controle en bij elke scan hun hart vast: ben ik nog schoon? De angst na kanker blijft sluimerend aanwezig.

Maar niet alleen dan. Uit onderzoek van de Borstkanker vereniging Nederland in 2017 bleek dat bij 9% van de mensen na borstkanker de angst voor de terugkeer van kanker en de angst voor uitzaaiingen elke dag wel een keer de kop opsteekt.

19% van de ex-patiënten denkt er wekelijks aan, en 37% geeft aan er toch wel een paar keer aan te denken. Slechts 2% van de mensen is nooit bang.

Dat zijn getallen die je aan het denken zetten. Mij in elk geval wel. Want zoveel mensen die in angst leven… En angst – dat is algemeen – bekend levert stress op. Tijd om een keer wat dieper in te gaan op wat angst nu eigenlijk is, en enkele tips om hier mee om te gaan en er minder last van te hebben.

Veel mensen durven geen plannen voor de toekomst te maken

Na de diagnose en alle behandelingen, die volgen lijkt er niets fijner dan te horen dat de kanker weg is. Toch is het voor veel ex-kankerpatiënten moeilijk – de angst dat de kanker weer terugkomt te vergeten en los te laten. Bij sommigen beheerst het zelfs het (dagelijks) leven. –  Zij vermijden liever de vraag ‘hoe het gaat?’ en durven nauwelijks plannen te maken voor de langere termijn.

Daarnaast zijn ze gefixeerd op de controle van het lichaam om te kijken of de kanker wel of niet terug is. Een gezond mens denkt als hij moe is: vanavond een keer vroeg naar bed. Bij iemand die kanker heeft gehad, kan vermoeidheid de angst voor bijvoorbeeld uitzaaiingen triggeren. Gewoon even moe zijn, is niet ‘gewoon’.

In 2017 heeft BVN (Borstkanker vereniging Nederland) een landelijk onderzoek  gedaan naar de problematiek rondom angst. De eerste vraag was of iemand angst ervaart voor de terugkeer van borstkanker en/of uitzaaiingen. Ook wilde ze weten of hoe hevig deze angst is.

Hoe vaak mensen bang zijn varieert. Het meest wordt ‘een paar keer per jaar’ genoemd. Zoals ik al zei geeft slechts 2% aan deze angst nooit te ervaren – 98% dus wel.

Reden te meer om angst is onder de loep te nemen, maar vooral jou handvatten te geven om met deze angst om te gaan en aan te pakken.

Wat is angst?

Angst kan je zien als een emotionele staat. De bron is, een nare herinnering die stress geeft.

Eerst en vooral moet je weten dat deze emotie een normale zaak is. Angst is een nuttige emotie. Het waarschuwt je voor gevaar en helpt je om erop te reageren. Je lichaam komt in een staat van paraatheid. Je hart gaat sneller kloppen, je bloeddruk gaat omhoog, of juist omlaag, je spieren spannen zich aan, je transpireert en je ademhaling versnelt. Je kan dan bijvoorbeeld reageren met vechten, vluchten of bevriezen.

Angst wordt een probleem als je met angst reageert op situaties waarin er geen daadwerkelijk gevaar dreigt. In dit geval maakt het niet uit of de angst groot of klein is, het belemmert en beperkt. Deze angst houd je klein, weerhoud je ervan je leven ten volle te leven en belemmert je gezondheid.

Ook wetenschappers van het Helen Dowling Instituut te Utrecht hebben onderzoek gedaan naar angst voor terugkeer van kanker. Uit het onderzoek bleek dat angst voor terugkeer van kanker bij veel mensen, die kanker hebben gehad, aanwezig is. Het rapport stelt ook dat deze specifieke angst na kanker nogal eens over het hoofd wordt gezien en dat daardoor behandeling achterwege blijft.  

In de conclusie van deze rapportage staat het volgende beschreven: -‘De angst voor terugkeer van kanker komt vaak voor en de impact kan groot zijn. Ook jaren na de behandeling kan deze angst nog even intens oplaaien als tijdens de ziekteperiode.’-

Gevoelens van angst kunnen na verloop van tijd minder worden. Maar  als de angst groot wordt en lang aanhoudt, kan dat vervelende gevolgen hebben. Er kunnen slaapproblemen, paniekaanvallen, piekeren of andere klachten (zowel lichamelijk als geestelijk) ontstaan. Sommige mensen kunnen hierdoor nauwelijks functioneren.

Fases van angst

Volgens het Helen Dowling Instituut zijn er fases van angst bij kankerpatiënten. Er is een fase na de diagnose, tijdens de behandeling en na de behandeling. Daarnaast kun je in al deze fases ook nog eens bang zijn voor de reacties van je omgeving. Denk aan je familie, vrienden, collega’s, – en aan het kwijtraken van je baan of zelfs je vrienden. Als laatste zie ik vaak, dat mensen bang zijn om actie te ondernemen richting de toekomst. Ze trappen op de rem bij alles wat met de langere termijn te maken heeft. En dan beheerst dus eigenlijk de angst hun leven.

Hoe ga je met je angst om?

Alles waar jij je aandacht aan geeft, wordt groter. Wanneer je gedachten gericht zijn op angst, dan zal die angst steeds groter worden. Ook de gevolgen van de angst op je lichaam en je geest nemen toe. De angst krijgt grip op jouw functioneren. Het vervelende is dat de angst op onderbewust niveau gevoed wordt. Het overkomt je.

Alles wat je aandacht geeft groeit

Emoties die op de automatische piloot ontstaan is een geniepige. Het gebeurt en je hebt er geen controle over. Elke keer wanneer je geconfronteerd wordt met een oproep voor een bevolkingsonderzoek, het ziekenhuis, bloed afname, scan, infuus dan komt de angst weer in alle heftigheid terug.

Je mag angst hebben want dit zorgt ervoor dat je alert bent. Deze reactie Het zorgt ervoor dat je vragen durft te stellen en je je niet met een kluitje in het riet laat sturen. Aan het einde van het onderzoek of gesprek met een behandelende deskundige heb je helderheid en weet je waar je staat.

Maar…. wanneer de angst de overhand weet te krijgen is alertheid weg en kan je in de slachtofferrol terecht komen. Je komt dan in een neerwaartse spiraal van stress en depressie, met alle gevolgen van dien.

Verleg je focus van angst naar zelfvertrouwen en kracht

Om dit te voorkomen is het noodzakelijk om controle te krijgen over je angst. Om inzicht te krijgen in wat er gebeurt, zodat je de rust weer terug krijgt.

Als de angst de kop opsteekt?

De angst kan je zo vanuit het niets overvallen. Op dat moment moet je de angst toelaten. Er tegen vechten is verspilde energie en moeite. Die energie kan je beter stoppen in zorgen dat je de controle weer terug krijgt.

3 tools die je kan gebruiken

EFT – Emotional Freedom Techniques

Emotional Freedom Techniques (EFT) bestaat uit zachte klopjes op bepaalde punten op je gezicht en romp. Terwijl je op een van die punten klopt richt jij je aandacht op de klacht, overtuiging of blokkade. Bij angst richt je je aandacht op je emotie en het gedrag die de angst veroorzaakt. EFT is een eenvoudige zelfhulpmethode.

Concentreer je op je emotie – adem in en uit – rustig in en uitademen. Klop zachtjes op je borst met je vingers. Doe dit ongeveer 5 centimeter boven je tepel en 5 centimeter onder je sleutelbeen, aan beide kanten tegelijk. Zeg, terwijl je zachtjes door blijft kloppen, de volgende zinnen:

Ik voel mij verward en angstig. Ik accepteer dit gevoel en laat deze nu volledig en helemaal los en vervang deze door liefde. Ik handel vanuit moed en vertrouwen.

Blijf doorgaan (uit- en inademing / kloppen / uitspreken van de zinnen) totdat de emoties veranderen, je rustig wordt en je angst is verdwenen.

Uitleg EFT te gebruiken bij angst

Er zullen ongetwijfeld emoties naar voren komen die in je onderbewustzijn verborgen liggen. Ook al heb je geen idee waar het aan ligt, het komt vanzelf naar boven. Door deze emotie even de ruimte te geven tijdens het kloppen neutraliseer je het gevoel. Vervolgens kan je de angst loslaten.

Ademhalingsoefening

Bij angst en stress heb je een hoge, onrustige en snelle ademhaling. Dit verstoort het lichamelijke systeem met nog meer onrust als gevolg.

Het is belangrijk dat eerst de ademhaling weer op een normale ademfrequentie komt. Je adem moet van hoog in de borst naar laag in de buik. Langzaam, rustig en zorgvuldig ademhalen zorgt er voor dat in korte tijd de lichamelijke symptomen, zoals duizeligheid en een snelle hartslag. Hierdoor voorkom je dat je in paniek raakt. Een eventuele paniekaanval kan je daardoor voorkomen.

Ga zo gemakkelijk mogelijk staan/zitten/of liggen (Wat je het ;prettigst vindt). Leg 1 of 2 handen op je buik. Als je wilt kan jij je ogen sluiten. Adem in door je neus en laat je buik omhoog komen. Controleer met je hand of je buik omhoog komt. Blaas vervolgens zacht je adem uit met een ‘pfffff’-geluid. Je zal merken dat je buik platter wordt. Probeer de uitademing langer te maken dan de inademing. Adem in 3 tellen in en 4 of 5 tellen uit. Pas het tempo aan aan wat je zelf prettig vindt. Het gaat erom dat je rustig en ontspannen ademhaalt.

Adem rustig in (1-2-3), adem langzaam uit (1-2-3-4-5).
Herhaal deze adem oefening niet langer dan een paar minuten en laat het daarna los. Je kan deze oefening een paar keer per dag.

Buikademhaling om controle te krijgen over de angst en de emotie

Controle over je gedachten

Gedachten maken het verschil en vormen jouw werkelijkheid. Gedachten komen voort uit emoties en deze hebben weer effect op het functioneren van lichaam en geest. Wij hebben, naar ze zeggen, 40 tot 60 duizend gedachten per dag. Als je dit zou omrekenen komt dit ongeveer uit op 50 gedachten per minuut.

Wist je dat 98% van deze gedachten dezelfde zijn als die van gisteren? Dat betekent dat je, op 2% na, iedere dag hetzelfde mechanisme en reactiepatroon creëert.  Op het moment dat jij je dit realiseert en iets wil doen aan jouw angst dan zal je iets aan die 2% moeten doen. Je bewust worden van je gedachten!

Op het moment dat je negatieve gedachten hebt

Je doel is controle te krijgen over de angst, die je belemmert of blokkeert, zodat je deze kan los laten. Iedere keer wanneer er gedachten in je opkomen, die er niet toe doen, corrigeer deze. Zeg tegen jezelf dat dit je niet helpt en dat ze weg mogen gaan. Ga terug naar het NU en ga door met waar je mee bezig was.

Verander de negatieve in positieve gedachten

Op het moment dat je tijd hebt voor jezelf

  • Ga rustig zitten – waar je niet gestoord kan worden – doe je telefoon uit.
  • Neem waar welke gedachten er in je leven – door hier aandacht aan te besteden krijg je inzicht in je gedachten en het patroon waarin je zit.
  • Sluit je ogen – in gedachten kijk je naar jezelf – plaats jezelf op een denkbeeldig scherm – een denkbeeldig scherm net alsof je naar een film aan het kijken bent – je ziet jezelf en je gedachten – je realiseer je dat jij de bedenker bent van je gedachten en de daaraan gekoppelde angsten.
  • Word je bewust van het waarom. Door je te realiseren kan je de angst en de emoties veranderen want jij bent de bedenker ervan – jij bent de regisseur van de film en kan het script veranderen.
  • Op het moment dat jij bewuster wordt van je gedachten en wat je daarmee creëert geef jij jezelf de kans om de angst, overtuigingen en oude patronen los te laten.

Geloof dat je een kracht bezit dat groter is dan je angst

Het in kaart brengen en veranderen van je angst patroon vraagt lef, tijd, oefening en energie. Heb niet de illusie dat de angst van de ene dag op de andere weg is. Het heeft je tenslotte enkele jaren gekost om het (onbewust) aan te leren, dus geef het tijd!

Tot slot nog enkele tips:

  • Wanneer de angst er is druk deze niet weg.
  • Accepteer de angst en stel jezelf gerust.
  • Krijg inzicht in je gedachten en gedragingen. Leer welke je wel of niet helpen.
  • Laat de angst komen en krijg inzicht waar je nu echt bang voor bent. Wellicht komt de angst voort uit bijvoorbeeld de zorg voor je gezin of de angst dat… vul maar in. Probeer de werkelijke reden van je angst helder te krijgen.
  • Bedenk realistische (voorlopige) oplossingen.
  • Zoek afleiding en ontspanning. Luister naar muziek, lees een boek, ga in de natuur wandelen of maak een strandwandeling. Het geluid van het klotsende zeewater is rustgevend.
  • Praat met mensen die je vertrouwd zijn of met lotgenoten die begrijpen wat je door maakt.
  • Schrijf je in en ontvang het gratis document ‘Angst verminderen voor kanker in 7 stappen.

Ik hoop dat je met de handvatten uit deze blog meer inzicht krijgt in je angsten. Ga aan de slag met de oefeningen, want ik gun het je zo dat je meer ontspannen in het leven kan staan. Kankervrij zijn is tenslotte een van de mooiste cadeaus die je kan krijgen.

Bron vermelding

Een samenhangend beeld van kanker: ziekte, zorg, mens en maatschappij.
https://www.staatvenz.nl/sites/default/files/rap_2016-0054_met_omslag_beveiligd_v3.pdf

B-force onderzoek  Angst voor terugkeer van kanker
https://bforce.nl/nl/ervaar-jij-angst-voor-terugkeer-van-borstkanker

Plaats een reactie:

Elles van Dinteren

Angstvrij na kanker in 7 stappen

Ontdek hoe je van de angst voor kanker afkomt. Download mijn gratis eBook.